Bitka kod Slankamena

Bitka kod Slankamena je jedna od presudnih bitki u okviru Velikog turskog rata (poznat i kao Bečki rat i Rat Svete lige), koji je vođen od 1683. do 1699. godine, između Austirjske monarjihe i Osmanske carevine. Slankamenačka bitka se odigrala 19. avgusta 1691. godine na brdu Miholjcu. Austirjske trupe je predvodio general Ludvig Vilhelm Badenski, a tursku vojsku veliki vezir Mustafa Ćuprlić. Austrijska vojska je savladala brojčano nadmoćnije turske trupe, a u okršajima je život izgubio i veliki vezir, što je unelo pometnju u redove turske vojske koja se panično povlači prema Beogradu. U bici je učestvovalo i deset hiljada srpskih vojnika pod vođstvom Jovana Monasterlije, a istorijski izvori navode da je u bici sudelovao i Đura II baron Pejačević sa svojim bugraskim trupama.

Nakon sloma Ćiprovačkog ustanka, oko 600 bugraskih boraca sa Đurom Pejačevićem na čelu prelazi pod zapovedništvo Ludviga Badenskog. Oni ratuju sa carskom vojskom tokom 1689. i 1690. godine na područiju od Srbije do Albanije i Skoplja i učestvuju u mnogim važnim bitkama (osvajanje Batočine, Niša, Vidina), kao i kasnijim bitkama kod Slankamena i Sente. Sačuvano je viđenje Đure barona Pejačevića o svim ovim događajima, pa i o slankamenačkoj bici, u njegovom izveštaju za Cara Karla VI od 18. juna 1716. godine.

Spomenik podignut na mestu bitke svečano je otkriven 18. avgusta 1892. godine, povodom obeležavanja 200. godine od bitke. Tom prilikom pevao je hor Prvog beogradskog pevačkog društva kojim je dirigovao Stevan Mokranjac, a svečanosti je prisustvovalo oko petnaest hiljada ljudi.

Spomenik je izrađen od belog kamena. Iz kvadratnog postolja izdižu se četiri ugaona stuba koji nose trougaone zabate i povezani su lukovima. Iznad svakog luka nalazi se po jedna lavlja glava u viskom reljefu, a na vrhovima svih zabata je postavljen po jedna krst sa polu mesecom u podnožiju. Iznad ove donje konstrukcije izdiže se obelisk piramidalnog oblika, ukrašen kamenim reljefom na sredini. Između stubova u središtu spomenika, postavljen je kameni blok na čijoj prednjoj strani je uklesan tekst o bitci na nemačkom jeziku, danas samo delimično sačuvan. Na poleđini su natpisi i stihovi na ćirilici i latinici. Stihove na ćirilici napisao je Jovan Jovanović Zmaj:

“I hvala i slava junacima vrlim, padom uzdignutim smrću neumrlim”.

Bitka kod Sente

Bitka kod Sente, koja se odigrala na reci Tisi 11. septembra 1697. godine, poslednja je velika bitka u toku austro-turskog rata, vođenog od 1683. do 1699. godine. Turski sultan Mustafa II je preduzeo pohod na Austrougrasku, kako bi povratio izgubljene teritorije u srednjoj Evropi. Princ Eugrn Savojski, koji je predvodio austrijsku vojsku, iskoristio je priliku koju su mu Turci pružili prelazeći preko Tise, opkolio ih i potukao. U bici je život izgubio veliki vezir Mehmed Elmas-paša, nekoliko sandžak-begova i paša, dok je sultan Mustafa II uspeo da pobegne u Temišvar. Pobeda kod Sente je imala presudan uticaj na ishod rata. Ovom pobedom Austrougarska je stvorila povoljne uslove za sklapanje Karlovačkog mira 1699. godine, čime je Veliki turski rat konačno završen.

Senćanska bitka ujedno je i poslednja bitka u kojoj je učestvovao Đura II Pejačević. Nakon njenog završetka on se povlači iz vojne službe. Međutim, kao upravnik pošte u Baji nastavlja da služi austrijskoj vojsci. U vreme Đurinog službovanja, pošta u Baji je strateški bila veoma važna, jer je na tom područiju bio smešten glavni carski vojni štab. Istorijski izvori navode da se Đura II baron Pejačević naročitao istakao u bici kod Sente svojim vojnim podvizima. Upravo zbog vojnih zasluga u toku austro-turskog rata Đura II je od Cara Karla VI dobio za sebe i dvojicu svoje mlađe braće, Ivana I i Marka II, naslednu titulu ugarskog barona.

Mesto bitke kod Sente je obeleženo podizanjem spomenika 1895. godine, prilikom posete cara Franje Josipa I. Spomenik ima oblik zarubljene piramide na kvadratnoj osnovi, sa spomen-pločom u trapezoidnoj niši na prednjoj strani. Prvobitno je bio ukrašen dopojasnom figurom viteza sa oklopom, mačem i ostalim oružijem, a u podnožiju je bio top preostao tu posle bitke. Nakon nekoliko godina ovi elementi su nesatli sa spomenika. Povodom 200. godišnjice bitke (1897) budimpeštanski vajar Jožef Ron izradio je statuu Eugena Savojskog, koja je trebala da se postavi na spomenik. Međutim, zbog vrlo visoke cene, statua nije otkupljena. Postavljena je ispod tvrđave u Budimu gde se i danas nalazi. Godine 1942. promenjena je izvorna spomen ploča i postavljena današnja, a 1992. godine spomenik je premešten na tiski kej, gde se danas nalazi. Na 300. godišnjicu bitke dodat je deo koji asocira na pramac čamca i natkriljuje spomenik, kao i drveni zvonik, čime je formiran mali spomen-kopleks.

Bitka kod Sente - Ferenc Ajzenhut
Gradska kuća u Somboru

Bitka kod Petrovaradina

U nastojanju da izmeni odlulke Karlovačkog mira Osmansko carstvo je preduzelo pohod na Habzburšku monarhiju, a novi rat je trajao od 1716. do 1718. godine. Prvi sukob se desio 2. avgusta 1716. godine između Petrovaradina i Sremskih Karlovaca, kada je austrijska izvidnica pod komandom grofa Palfija naišla na tursku vojsku. Nakon višečasovne bitke Palfi je morao da se povuče u utvrđeni Petrovaradin. Turska vojska je zauzela čitav prostor od padina Fruške Gore do samih zidina tvrđave i započela opsadu. U noći između 4. i 5. avgusta Eugen Savojski je Dunavom prebacio svoje trupe na sremsku stranu i rano ujutru napao tursku vojsku, koja nije očekivala napad. Prilikom ove bitke je poginuo veliki vezir Damad-Ali Paša. Upravo na najvišem brdu, gde je veliki vezir postavio svoj štab, podignut je spomenik, a samo brdo je po njemu dobilo naziv Vezirac. Međutim, i toponimi ostalih okolnih brda, Alibegovac i Tatarsko brdo, svedoče o ovoj bici. Nakon ovog poraza turska vojska se povlači u Beograd, gde je preneto i telo velikog vezira i sahranjeno u Kalemegdanskoj tvrđavi. Nakon Petrovaradinske bitke Turci su za sva vremena potisnuti južno od Save i Dunava. Sledeće godine će princ Eugen Savojski osvojiti i Temišvar i Beograd, nakon čega je sklopljen Požarevački mir (12. jula 1718), kojim je Austrija dobila Banat, Malu Vlašku i severni deo Srbije.

Istorijski izvori navode da je Marko Pejačević pomogao austrijskoj vojsci tokom bitke kod Petrovaradina. On je još i pre početka same vojne operacije, od sopstvenog novca (sto dvadeset hiljada florina) kupio veliku količinu žitarica i obezbedio hranu za čitavu konjicu princa Eugena Savojskog, tokom njihovog boravka na područiju između Osijeka i Petrovaradina.

Spomenik bici kod Petrovaradina podignut je 1902. godine na brdu Vezirac u čast velike pobede princa Eugena Savojskog. Izrađen je od belog krečnjaka u obliku krsta koji je postavljen na postament valjkastog oblika. U dnu krsta se nalaze zvezda i polumesec, čiji su kraci danas ulomljeni. Na valjkastom postamentu, položenom na nisko četvrtasto postolje, uklesan je tekst na latinskom.