Istorijat Porodice Pejačević

Srednjovekovni koreni

Prema porodičnom predanju Pejačevići vode poreklo od bosansog kralja Stjepana Dabiše (1391-1395). Julijan grof Pejačević (1833-1906), koji je napisao porodičnu genalogiju, navodi da je Parčija Knežević, praroditelj Pejačevića, zapravo Dabišin sin. Međutim, za ovakvu tvrdnju nema pouzdanih istorijskih dokaza. Parčija je nakon urote protiv bosanskog bana, a kasnije kralja, Tvrtka I pobegao u severne delove Bugasrke, gde je u dolini reke Skat izgradio dvorac Kneže. Kasnije se njegov posed širio prema reci Ogosti.

Parčijin sin, Nikola I Parčević učestvovao je sa svojom vojskom na srpskoj strani u bici na reci Marici 1371. godine. Nakon osmanskog osvajanja Bugarskog Carstva 1396/7. godine Nikolin sin Petar je, zajedno sa Konstantinom, sinom bugarskog cara Jovana Stracimira, prebegao u Srbiju kod despota Stefana Lazarevića, te se priključio kampanji balkanskih vladara protiv Osmanskog Carstva.

Petar je umro u Prizrenu 1419. (ili 1423) godine. Njegov sin Nikola II je pobegao u ugarske krajeve, gde je između 1406. i 1408. godine pod kraljem Žigmundom I (1387-1437) sudelovao u pohodima protiv Osmanskog Carstva. Nakon neuspeha ovih vojnih akcija Nikola II je prešao na područije današnje Albanije i Crne Gore, gde se sredinom XV veka rodio njegov sin Gjoni Parčević.

Gjoni je učestvovao u vojnim operacijama crnogorskog vladara Ivana Crnojevića (1464-1490) protiv Osmanskog Carstva, i tako uspeo da se vrati na stara imanja između reka Skat i Ogoste. Gjoni Parčević je svoja imanja podelio među četvoricom sinova i tako su se formirale četiri porodične grane. Najstariji sin Ivan I dobio je dvorac Čerka i zadržava prezime Parčević (a jedna grana je kasnije dobila i prezime Čerkić). Dimitrije dobija dvorac Pejačevo i po tome se preziva Pejačević. Stjepan I je dobio dvorac Kneže i prezime Knežević, dok je Toma iza svog imena dodao ime oca i postao rodonačelnik grane Tomagjonović.

Ćiprovački period

Posedi i dvorci Pejačevo, Kneže, Čerku su tokom XVI veka bili uništeni od strane Osmanlija, a porodice su se morale seliti i postepeno se nastanjuju u Ćiprovcima. Zbog razvijenog rudarstva, zanatstva i trgovine Ćiprovci su u vreme osmanske vladavine uživali povlašćen status, a stanovništvo je bilo oslobođeno brojnih poreza i nameta. Porodice Parčević, Knežević, Čerkić, Tomagjonović i Pejačević su bile jedne od najbogatijih i najuticajnijih u ovim krajevima. Ovakvo blagostanje traje sve do četrdesetih godina XVII veka, kada Osmasnska Carevina povećava poreze i namete, rudna nalazišta su pred iscrpljenjem, a trgovina i zanastvo polako opadaju. Ćiprovčani su primorani da traže izlaz iz ovakve situacije i kao priliku za otpor vide u ratovima koje od 1683. godine Habzburška Monarhija vodi protiv Osmanske Carevine. U ovo vreme u Ćiprovcima živi Matija Pejačević (1630-1688) sa svoja četiri sina – Nikolom (1650-1707), Đurom II (1655-1725), Ivanom(1660-1724) i Markom II (1667-1727).

Ohrabreni pobedama hrišćanske nad osmanskom vojskom i njihovom približavanju bugarskim zemljama, Đura II Pejačević i ostali Ćiprovčani u proleće 1688. godine prelaze na stranu Austrijanaca i pod vođstvom generala Vateranija učestvuju, zajedno sa ostalim balkanskim narodima u borbama i osvajanju gradova Oršove i Novigrada (danas Kladovo). Zatim pod vođstvom generala Hajzlera kreću ka Bugarskoj granici, osvajaju Braničevo i prodiru duboko u tursku teritoriju. U to vreme Austrijanci osvajaju Beograd, i Bugari očekuju da će im sada i general Veterani priteći u pomoć. Ohrabreno stanovništvo u severozapadnim krajevima Bugarske masovno ustaje na oružije. Đurin otac Matija Pejačević je bio jedan od organizatora ustanka u Ćiprovcu. Međutim, u drugoj polovini septembra, situcija u Habzburškoj Monarhiji se pogoršava, oni bivaju primoreni da ratuju sa Francuzima, a balkansku operaciju stavljaju u drugi plan. Turci su uspeli da slome otpor Bugara, koji ostaju bez podrške austrijske vojske.

Četiri velika katolička naselja u severozapadoj Bugarskoj - Ćiprovci, Kopilovci, Klisura i Železna su pretrpela težak poraz, spaljena su i opljačkana, a gotovo dve trećine stanovništva je stradalo. Preostali deo kreće put izbeglištva u Vlašku, a jedan deo se uputio ka severozapadu i prešao Dunav kod Petrovaradina i Novog Sada. Među porodicama koje su prešle na teritoriju Habzburške monarhije bili su i Pejačevići, koji su i u godinama nakon Ćiprovačkog ustanka ostali da ratuju u redovima carske vojske ili im pružaju pomoć u ratnim situacijama. Đuro II Pjeačević učestvuje u bitkama kod Slankamena (1691) i Sente (1697), a njegov brat Marko Pejačević u bici kod Petrovaradina (1716).

Doseljavanje u Habzburšku Monarhiju

Nakon napuštanja vojne službe Đura II Pejačević se nastanjuje na područiju današnje južne Mađarske i Bačke. Godine 1697. nakon bitke kod Sente, imenovan je za upravnika pošte u Baji, a privremeno upravlja i poštom u Čatalji. Zbog pobune mađarskog grofa Rakocija protiv Habzurške Monarhije koja je trajala od 1703. do 1711. godine, Đura Pejačević sa porodicom napušta Baju i seli se u Čatalju, a potom u Petrovardin, kada napušta poštansku službu.

Car Karlo VI dodelio je, odnosno potvrdio, Đuri II Pejačeviću i dvojici njegove mlađe braće naslednu baronsku titulu 1712. godine, kao nagradu za njihova vojna zalaganja. Zna se da je Đura II baron Pejačević 1715/16. godine vicegubernator Bačke županije. Umro je 1725. godine i sahranjen je u franjevačkom samostanu u Baču. Đurina braća baroni Marko II, Ivani Nikola Pejačević se nakon dolaska iz Ćiprovaca prvo nastanjuju u Pečuju. Međutim, bežeći od Rakocijeve bune, Marko i Ivan se 1704. godine sele u Osijeku, gde u Tvrđi kupuju kuće, dok je Nikola I umro u Pečuju, pre 1708. godine.

Đurin sin Nikola II (1706-1732) postao je izmeđi 1728. i 1730. godine upravnik imanja Odeskalkijevih u Sremu, a u upravljanju ovim imanjem mu se pridružuje i rođak Marko III Aleksandar baron Pejačević (sin Đurinog brata Ivana I). Njih dvojica su zajedno sa Markovim bratom Antunom I 1730. kupili imanja Orahovicu i Feričance u Slavoniji. Antun I i Nikola II umiru bez naslednika te su ova imanja pripala Marku III Aleksandu, on ih prodaje 1742. i za stečeni kapital zajedno sa bratom Franjom Ksaverom kupuje vlastelinstvo Mitrovicu u Sremu.

Marko III Aleksandar baron Pejačević je sredinom XVIII veka postao jedini vlasnik mitrovačkog vlasetelinstva i nauticajnija osoba porodice Pejačević. Marko je 1745. godine postao administrator novoosnovane Sremske županije, a 1751. godine i njen prvi veliki župan. U procesu stvaranja vojne granice 1747. deo njegovog mitrovačkog vlastelinstva je potpao pod vlast petrovaradinksog puka, pa je Marko III Aleksandar sedište vlastelinstva preselio iz Mitrovice u naselje Novu Rumu, i od tada se ono naziva rumsko vlastelinstvo. Kao naknadu za oduzeti deo imanja Marko III Aleksandar je od carice Marije Terezije 1749. godine dobio vlastelinstva Viroviticu u Slavoniji i Retfalu kod Osijeka.

Pošto Marko III Aleksandar umire bez muških naslednika njegovi rođaci nasleđuju imanja. Virovitički posed je dobio Leopold baron Pejačević (unuk Matije II, najstarijeg sina Đure II) a Retfalu i Rumu je dobio Josip II baron Pejačević (1710-1787) zvani Našički (sin Marka II), po imanju Našice koje je kupio 1734. godine. Josip II je je nasledio i vlastelinstvo Podgorač od mlađeg brata Ignjata Franje, koji umire 1717. godine. Nakon smrti barona Leopolda i njegovog maloletnog sina Marka, virovitičkim imanjem upravlja Lepolodovo brat Josip III. Nakon njegove smrti 1769. godine Josip II Našički kupuje ovaj posed od Leopoldove udovice Suzane Pejačević, te tako postaje vlasnik svih porodičnih imanja u Slavoniji i Sremu (Ruma, Retfala, Našice, Virovitica, Podgorač i Kerestinac) i jedini nastavljač porodice Pejačević u toj generaciji.

Kuća Marka Pejačevića u osiječkoj Tvrđi
Marko III Aleksandar Pejačević
Muzej likovnih umjetnosti Osijek
Josip II Pejačević
Muzej likovnih umjetnosti Osijek

Josip II baron Našički je 1741. godine postao Vitez reda zlatne ostruge, a godinu dana kasnije je stupio u carsku vojsku i postao kapetan. O vlastitom trošku osnovao jednu pešadijsku četu u Slavoniji, koja je bila pod njegovim zapovedništvom. Zbog zasluga za Habsburšku Monarhiju Josip II baron Pejačević je zajedno sa svojim sinovima 1772. godine od carice Marije Terezije dobio naslednu grofovsku titulu i pridev Virovitički po najznačajnijem porodičnom imanju. Umro je 1787. godine u Šopronu.

Josipovi sinovi utemeljuju tri loze Pejačevića. Najstarijem sinu Žigmundu I (1741-1806) ostavio je imanja Rumu, Retfalu i Podgorač, a Karlu III i najmlađem sinu Antunu III (1749-1802) ostavlja na jednake delove Našice i Viroviticu. Antun je dobio još i imanje Kerestinac kod Zagreba. Nakon Antunove smrti Viroviticu nasleđuje Karlo III. Žigmund I je utemeljivač rumsko-retfalačke loze, Karlo III našičke, a Antun III budimske loze.

Budimska (virovitička) loza Pejačevića

Osnivač ove loze Antun III (1749-1802) se posvetio vojnoj karijeri, napredovao je do čina podmaršala i odlikovan je malim križem viteškog reda Marije Terezije. Antunova loza se prozavala “Ofen” (slobodna-budimska) jer je svoje sedište prenela u Ugarsku. On se nakon penzionisanja 1797. godine seli u Viroviticu, gde ostaje do svoje smrti 1802. godine.

Bio je veliki mecena kulture, naročito pozorišta. U Zagrebu je krajem XVIII veka podigao pozorišnu zgradu. Bio je oženjen groficom Barbarom rođenom Drašković, sa kojom je imao dva sina i dve ćerke: Stjepana, Antuna IV, Barbaru i Anu.

Antun III je u Virovitici počeo da gradi dvorac 1800. godine, ali je umro ne dovršivši ga. Njegov sin Antun IV je nastavio sa gradnjom dvorca, koji je dovršen 1804. godine. Stjepan, drugi sin Antuna III, je 1812. godine kupio imanje Bukovicu gde je živeo sa suprugom. Nisu imali dece. Nastavljač loze bio je Antun IV, oženjen groficom Marijom Sidonijom rođenom Janković od Voćina, sa kojom je imo troje dece: Terezu, Ivana Nepomuka i Antuna V. Budimska loza se ugasila 1862. godine sa Antunom V, kao poslednjim muškim potomkom. Pejačevići su vlastelinstvo Viroviticu prodali 1841. godine.

Antun II Pejačević
Muzej likovnih umjetnosti Osijek
Barbara rođena Drašković
Muzej likovnih umjetnosti Osijek
Dvorac u Virovitici

Rumsko-retfalačka loza Pejačevića

Utemeljivač rumsko-retfalačke loze Žigmund I grof Pejačević (1741-1806) je bio oženjen Marijom Dešan fon Hanzen, koja je u miraz donela imanja Tordu (Banat) i Devetak. Živeli su u dvorcu u Retfali, koji je Žigmund sagradio između 1796. i 1801. godine. Imali su šestoro dece: Ivana Nepomuka, Josipa IV, Mariju Anu, Antoniju, Žigmunda II i Herminu. Marija Ana se udala za Josipa barona Hileprand de Prandau i time su se Pejačevići povezali sa jednom od najuglednijih porodica u Slavoniji.

Imanja Rumu, Retfalu, Podgorač i Tordu nasledio je Ivan Nepomuk (1765-1821) kao nastavljač rumsko-retfalače loze. Bio je oženjen dva puta - prvi put Mrijom Antonijom sa kojom je imao ćerku Eleonoru Mariju, a drugi put Katarinom Janković Daruvarskom sa kojom je imao sedmoro dece: Petra, Ladislava, Aleksandra, Klementinu, Mariju, Pavla, Juliju i Marka.

Nepomukov sin Pavle (1813-1907) je nasledio Podgorač i poslednji je muški potomak rumsko-retfalačke grane Pejačevića, jer su sva ostala braća (osim Petra) umrla bez muške dece. Zajedno sa suprugom Alvinom rođenom Hileprand fon Prandau je 1848. godine živeo u Beču, a potom se vraća na imanje u Slavoniju. U Podgoraču su sebi podigli mali dvorac prema nacrtima budimpeštanskog arhitekte Alojza Hauzmana. Dvorac danas nije sačuvan, srušen je nakon Drugog svetskog rata. Pavle je veoma mnogo radio na razvoju sela u kome je živeo, pa je tako podigao zgradu škole, opštine, župni dvor, poštu, Hrvatsku čitaoniocu, a osnovao je i vatrogasno društvo. Kada mu je 1882. godine preminula supruga podigao je porodičnu grobnicu na podgoračkom groblju, gde je i sam sahranjen nakon smrti 1907. godine. Pavle je imanje Podgorač prodao 1902. godine, uz pravo da zadrži posed do svoje smrti, valpovačkom vlastelinu Rudolfu I Norman-Ehrenfelsu, nećaku po liniji supruge Alvine.

Petar Pejačević (1804-1875) je od oca baštinio imanja Rumu, Retfalu i Tordu. U dva navrata je obavljao funciju velikog župana Virovitičke županije i to od 1850. do 1861. i od 1867. do 1870. godine. Sa suprugom Franciskom rođenom Esterhazi de Galanta je živeo u Beču i imali su četvoro dece: Adolfa, Ludvinu, Ladislava i Nikolu III.

Adolf (1825-1880) je jedno vreme živeo i upravljao imanjem u Rumi, a potom se preselio na imanje Retfalu. Ženio se dva puta, ali nije imao dece. Nikola III (1833-1890) je bio neženja, živeo je u Beču i posvetio se vojnoj karijeri. Napredovao je do zvanja zapovednika i odlikovan je Ordenom viteza zlatnog runa. Nakon njegove smrti brat Ladislav je podigao porodičnu grobnicu na retfalačkom groblju. Ladislav (1828-1916) je bio tajni savetnik cara Franje Josipa, carski major i glavni meštar nadvojvodkinje Marije Anuncijate. Živeo je u Beču i Hadersdorfu i bio oženjen Marijom Terezijom Czerin sa kojom je imao četiri ćerke. Poslednji je iz rumsko-retfalačke loze Pejačevića koji je baštinio Rumu, Retfdalu i Tordu. Nakon njegove smrti ova imanja prelaze u ruke njegovog zeta Manfreda grofa Klari-Aldrigena, pokrajinskog zapovednika Štajerske.

Žigrmund I Pejačević
Muzej likovnih umjetnosti Osijek
Ana Marija rođena Dešan
Muzej Slavonije u Osijeku
Ana Marija udata Hileprand fon Prandau
Muzej likovnih umjetnosti Osijek
Ivan Nepomuk Pejačević
Muzej likovnih umjetnosti Osijek
Katarina rođena Janković sa poćerkom Eleonorom Marijom i sinom Petrom
Muzej likovnih umjetnosti Osijek
Eleonora Marija kao beba
Muzej Slavonije u Osijeku
Pavle Pejačević
Muzej likovnih umjetnosti Osijek
Alvina rođena Hileprand
Muzej likovnih umjetnosti Osijek
Petar Pejačević
Privatno vlasništvo porodice Clary-Aldringen
Adolf Pejačević
Privatno vlasništvo porodice Clary-Aldringen
Dvorac u Retfali
Dvorac u Retfali
Kapela na retfalačkom groblju u Osijeku
Kapela na groblju u Podgoriču

Našička loza Pejačevića

Osnivač našičke grane Karlo III (1745-1815) se, poput brata Antuna III, posvetio vojnoj karijeri. Godine 1792. kralj Franjo II ga je imenovao za carsog komornika. Bio je oženjen dva puta. Prvi put sa Barbarom rođenom Sančez de Ortigosa Cifuentes, sa kojom je živeo u Rumi i imao šestoro dece: Karla IV, Mariju Antoniju (koja je bila udata za Ivana Nepomuka iz rumsko-retfalačke loze), Maksimilijana, Vinćencija, Ana Mariju i Francisku Romanu. Nakon smrti prve supruge, Karlo III se sa decom 1784. godine seli u Šopron. Tamo se ženi po drugi put Marijom Eleonorom rođenom Erdodi, sa kojom je imao četvoro dece: Eleonoru, Ferdinanda, Karla V i Ljudevita.

Prvobitno je našičkim imanjem upravljao Vinćencije, koji je tu podigao barokni dvorac između 1811. i 1812. godine. Nastavljač virovitičko-našičke loze Pejačevića je Ferdinand (1800-1878), s obzirom da su ostala braća ili umrla kao deca ili bez muških potomaka. Od supruge Marije baronice Dori de Jobahaza je nasledio imanje Zombu u Mađarskoj. Imao je sedmoro dece: Ladislava, Karla, Ferdinanda, Mariju, Julijanu, Agnezu i Gabrijela.

Nastavljač loze je Ferdinandov najstariji sin Ladislav (1824-1901), koji je bio hrvatski ban od 1880. do 1883. godine, a od 1844. do 1848. godine predsednik banskog stola u Zagrebu. Godine 1869. je odlikovan Orednom viteza reda željezne krune. Oženio se baronicom Gabrielom rođenom Dori de Jobahaza 1852. godine i sa njom imao četvoro dece: Mariju Eleonoru, Teodora, Mariju Jelisavetu i Marka. Ladislav je 1881. godine, u spomen na prerano preminulog sina Marka, na našičkom groblju podigao porodičnu kapelicu u neogotičkom stilu, čiji je arhitekta bio Herman Bole. Nakon njegove smrti imanja Našicu i Zombu preuzima najstariji sin Teodor.

Teodor (1855-1928) je jedan od najbogatijih veleposednika u Hrvatskoj i Mađarskoj. Od 1886. do 1901. godine je bio veliki župan Virovitičke županije, a hrvatski ban od 1903. do 1907. godine. Vitez malteškog reda je postao 1884. godine, a 1898. godine car Franjo Josip ga je odlikovao Malim križem reda sv. Stjepana. Bio je oženjen Jelisavetom baronicom Vaj de Vaja sa kojom je imao petoro dece: Marka VI, Elemera, Teodoru (Doru), Lilu i Gabrielu.

Dora Pejačević (1885-1923) je prva hrvatska kompozitorka. Školovala se u Zagrebu, Drezdenu, Minhenu, Beču i Pragu. Svirala je violinu i klavir, a veliki deo njenog opusa je pisan upravo za ove instrumente. Bila je udata za Otomara fon Lumbea, sa kojim je živela u Minhenu. Umrla je 1923. godine nakon rođena dečaka Teodora (1923-2012). Sahranjena je na našičkom groblju izvan porodične grobnice. Po njenoj želji na nadgrobni spomenik je postavljena replika mermerne biste Tuga, rad spskog vajara Đorđa Jovanovića. Originalna bista, koju je Dora kupila 1906. godine i koja se nalazila u njenoj sobi, čuva se u Zavičajnom muzeju Našice.

Najstariji sin Marko VI (1882-1923), koji je bio carski komornik, nasledio je porodična imanja. Živeo je u Našicama i bio oženjen Marijom (Minkom) rođenom Benicki sa kojom je imao desetoro dece. Marko je između 1904/5. i 1907. godine za sebe i svoju suprugu na imanju u Našicama sagradio mali neoklasicistički dvorac. Imao je pet ćerki - Mariju, Štefaniju, Gabrielu, Elisiju i Eleonoru i pet sinova: Nikolu (umro sa sedamnaest godina), Petra, koji nasleđuje oca i upravlja našičkim imanjem, Lazla (živi kratko i umire u Našicama), Gezu i Marka.

Gabrielu i njenog muža je 1945. godine ubila Crvena armija u Budimpešti. Marija i Marko su emigrirali u London. Marko je imao ćerku Gabrielu (1953) i sina Petra (1954), koji danas žive u Londonu. Štefanija se odselial u Bogotu, a Geza u Buenos Aires. Imao je dva sina - Lazla (1941) i Nikolu (1942). U Buenos Airesu mu se pridružio i brat Petar, koji je bio veleposlanik nezavisne države Hrvatske u Španiji. Imao je četvoro dece: Noru, Pauletu, Ivana i Marka. Pauleta je imala dve ćerke i sina: Aleksandru (1957), Pauletu II (1961) i Matijasa (1964), a njen brat Marko tri sina: Petra (1967), Aleksisa (1969) i Dominika (1971) koji danas žive u Argentini.

Našička loza Pejačevića se održala do danas, a imanje Našice im je nakon Drugog svetskog rata konfiskovano. U velikom dvorcu u Našicama danas se nalazi Zavičajni muzej, a u malom muzička škola “Kontesa Dora”.

Karlo IV Pejačević
Muzej likovnih umjetnosti Osijek
Barbara rođena Sančez de Ortigosa Cifuentes
Muzej Slavonije u Osijeku
Franciska i Vinćencije Pejačević kao deca
Muzej likovnih umjetnosti Osijek
Vinćencije Pejačević
Muzej likovnih umjetnosti Osijek
Ladislav Pejačević
Muzej likovnih umjetnosti Osijek
Gabriela rođena Dori de Jobahaza
Muzej likovnih umjetnosti Osijek
Teodor Pejačević
Muzej likovnih umjetnosti Osijek
Lila Pejačević
Muzej likovnih umjetnosti Osijek
Dora Pejačević
Dora Pejačević
Grob Dore Pejačević u Našicama
Grobna kapela u Našicama
Veliki dvorac u Našicama
Veliki dvorac u Našicama
Veliki dvorac u Našicama
Mali dvorac u Našicama
Mali dvorac u Našicama